To, że posiadamy studnię, nie jest jednoznaczne z koniecznością jej legalizacji. Z obowiązku zgłoszenia albo uzyskania pozwolenia wodnoprawnego zwolnione są urządzenia do poboru wód podziemnych na potrzeby zwykłego korzystania z wód, o ile głębokość ujęcia nie przekracza 30 metrów.
Kiedy studnia mieści się w „zwykłym korzystaniu”?
Właściciel gruntu „mieści się” w tzw. zwykłym korzystaniu z wód, jeśli spełnia łącznie następujące warunki:
- Pobiera wodę wyłącznie na potrzeby własnego gospodarstwa domowego lub rolnego.
- Zużycie wody w przeliczeniu na średnioroczne zapotrzebowanie nie przekracza 5 m³ na dobę.
- Głębokość ujęcia nie przekracza 30 metrów.
W takim przypadku korzystanie z wody nie wymaga ani pozwolenia, ani zgłoszenia.
Uwaga na głębokie ujęcia: Jeżeli pobór wody do 5 m³ na dobę mieści się w granicach zwykłego korzystania, ale samo ujęcie jest głębsze niż 30 metrów, wówczas wymagane jest uzyskanie pozwolenia. Zgodnie z art. 33 ust. 2 Prawa wodnego prawo do zwykłego korzystania z wód nie uprawnia bowiem samo przez się do wykonywania urządzeń wodnych bez wymaganej zgody. Z kolei każde inne wykorzystywanie wód (spoza potrzeb gospodarstwa domowego czy działalności rolniczej w rozumieniu ustawy o podatku rolnym) – nawet przy zużyciu poniżej 5 m³ na dobę – zawsze wymaga pozwolenia.Dotkliwe kary za brak zgłoszenia lub pozwolenia
Zgodnie z przepisami ustawy – Prawo wodne, brak wymaganego zgłoszenia lub pozwolenia wodnoprawnego na wykonanie urządzenia wodnego wiąże się z bardzo poważnymi sankcjami finansowymi:
- Administracyjna kara pieniężna: Za sam fakt wybudowania lub użytkowania urządzenia bez wymaganych zgód organy (Wody Polskie) mogą nałożyć karę pieniężną wynoszącą od 5 000 zł do nawet 1 000 000 zł.
- Standardowa opłata legalizacyjna: Jeśli właściciel chce zalegalizować urządzenie na ogólnych zasadach, musi liczyć się z wniesieniem standardowej opłaty, której stawka w 2026 roku wynosi 6 601,67 zł.
- Nakaz likwidacji (rozbiórki): W sytuacji, gdy właściciel nie wystąpi o legalizację lub jej nie uzyska (np. z powodu niespełnienia wymogów formalnych czy planistycznych), organ wydaje decyzję nakazującą likwidację urządzenia na koszt właściciela.
- Kary za nielegalny pobór wody: Pobieranie wody bez wymaganego pozwolenia (np. przy działalności gospodarczej lub przy przekroczeniu limitu 5 m³ na dobę) może skutkować dodatkowymi sankcjami. Należą do nich m.in. kary obliczane jako 500% opłaty zmiennej oraz opłaty naliczane wstecz za kilka lat wraz z odsetkami – w skrajnych przypadkach prowadzi to do obciążeń rzędu kilkudziesięciu lub ponad 100 tysięcy złotych.
Szansa na legalizację: Czasowa abolicja (do końca 2027 roku)
Wprowadzona w sierpniu 2026 r. czasowa abolicja pozwala uniknąć wyżej wymienionych kar administracyjnych oraz opłat legalizacyjnych pod warunkiem złożenia kompletnego wniosku o legalizację starej studni do 31 grudnia 2027 r.
Najważniejsze założenia nowych przepisów (dodany art. 524a Prawa wodnego):
- Bezpłatna legalizacja: Przepisy wprowadzają możliwość legalizacji urządzeń do poboru wód podziemnych (np. starszych studni) wykonanych wcześniej bez wymaganego pozwolenia lub zgłoszenia.
- Brak opłat i kar: Osoby decydujące się na legalizację w tym trybie są zwolnione z wysokiej opłaty legalizacyjnej oraz administracyjnych kar pieniężnych.
- Zasada wsteczności: Nowe, korzystniejsze zasady obejmują również sprawy i postępowania administracyjne, które zostały wszczęte, ale nie zakończyły się prawomocnie przed 18 sierpnia 2026 r.
- Warunki techniczne: Abolicja dotyczy wyłącznie ujęć wykonanych przed 18 sierpnia 2026 r. Nie zwalnia ona jednak z konieczności spełnienia merytorycznych wymogów technicznych oraz dołączenia wymaganej dokumentacji (np. operatu wodnoprawnego, jeśli urządzenie tego wymagało).
Gdzie złożyć dokumenty?
Wniosek o legalizację składa się do właściwej jednostki Wód Polskich. Najwygodniej złożyć go we właściwym miejscowo lub najbliższym Nadzorze Wodnym, który przekaże dokumenty do organu rozstrzygającego. Formalne pozwolenia wydaje dyrektor zarządu zlewni, a w szczególnych sprawach – dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej.
Zakres koniecznej dokumentacji zależy od tego, jakiej zgody wymagało urządzenie. Jeżeli potrzebne było pozwolenie, podstawowym załącznikiem jest operat wodnoprawny, który opisuje m.in. lokalizację, głębokość i konstrukcję studni, warstwę wodonośną, wydajność, wielkość poboru oraz zasięg oddziaływania na sąsiednie ujęcia.
W razie wątpliwości najlepiej udać się do najbliższej jednostki Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie i zapytać o szczegóły. Warto pamiętać, że w przypadku rolników wykorzystujących wodę na potrzeby gospodarstwa, w wielu sytuacjach nie ma konieczności uzyskiwania pozwolenia wodnoprawnego ani dokonywania zgłoszenia.
Opracowanie: Marta Ceglarek, Paweł Dopierała
Wielkopolska Izba Rolnicza
