Zbliżają się żniwa. To już ostatni moment, by przygotować się do zbiorów kukurydzy. W żywieniu krów mlecznych każdy komponent paszowy jest ważny, lecz podstawę paszy objętościowej stanowi kiszonka z kukurydzy. Jest źródłem energii, wpływa na zdrowotność zwierząt, pobranie paszy oraz ekonomikę produkcji mleka. Jednak nawet najlepsza odmiana kukurydzy nie zagwarantuje sukcesu, jeśli podczas zbioru lub zakiszania zostaną popełnione błędy. Dobra kiszonka powstaje dzięki połączeniu odpowiedniej technologii uprawy, właściwego terminu zbioru i starannego przeprowadzenia całego procesu konserwacji. Każdy etap ma znaczenie i wpływa na końcową wartość paszy.
O jakości przyszłej kiszonki decyduje już sam wybór materiału siewnego. Odmiany przeznaczone do produkcji kiszonki różnią się od tych uprawianych na ziarno. Najbardziej pożądane są rośliny, które łączą w sobie wysoki plon z dużym udziałem kolb, znaczną zawartością skrobi oraz dobrze strawnym włóknem. Nowoczesne odmiany pozwalają uzyskać większą koncentrację energii w paszy, a jednocześnie zapewniają wysoką produkcję biomasy. Dzięki temu możliwe jest osiągnięcie lepszych efektów żywieniowych, a co za tym idzie wyższych wydajności mlecznych.
Nawet doskonale prowadzona plantacja nie przyniesie oczekiwanych rezultatów, jeśli kukurydza zostanie zebrana w niewłaściwym terminie. Za optymalny moment uznaje się fazę, w której cała roślina zawiera około 35% suchej masy. W tym okresie łodygi i liście zachowują jeszcze odpowiednią plastyczność, natomiast ziarno jest już bogate w skrobię. Takie proporcje sprzyjają zarówno uzyskaniu wysokiej wartości energetycznej, jak i prawidłowemu przebiegowi fermentacji. Zbyt mokry materiał utrudnia zakiszanie i zwiększa ryzyko wycieku soków kiszonkowych. Z kolei nadmiernie dojrzała kukurydza staje się trudniejsza do zagęszczenia, przez co w silosie pozostaje więcej powietrza, a to sprzyja rozwojowi niepożądanych mikroorganizmów. Warto wybierać odmiany o silnym efekcie Stay-Green, czyli takie które nawet gdy osiągną swoją dojrzałość, pozostają zielone co ułatwia ich ubijanie w silosie. Cecha ta jest szczególnie doceniana przez rolników w latach suchych i upalnych, kiedy to przyrost suchej masy na dobę jest bardzo wysoki. Odmianą o silnym efekcie Stay-Green jest DKC3305.
Nie bez znaczenia pozostaje też wysokość koszenia kukurydzy. Ustawienie hederu wyżej oznacza niewielkie zmniejszenie plonu, ale niesie ze sobą kilka istotnych korzyści. Dolne fragmenty roślin zawierają więcej włókna o niskiej strawność i mniej składników energetycznych, dlatego ich wyeliminowanie poprawia wartość pokarmową kiszonki. Wyższe cięcie ogranicza również ryzyko zanieczyszczenia materiału ziemią, która może być źródłem bakterii i zarodników pleśni. Najczęściej rośliny ścina się na wysokości około 25–30 cm, jednak są rolnicy, którzy praktykują cięcie na wysokości 40–45 cm. Dzięki temu uzyskują kiszonkę o wyższej jakości.
Podczas zbioru niezwykle ważne jest odpowiednie przygotowanie materiału do zakiszania. Chodzi nie tylko o długość sieczki, ale przede wszystkim o dokładne rozdrobnienie wszystkich ziarniaków. Ziarna nieuszkodzone mechanicznie są słabo wykorzystywane przez krowy i mogą przechodzić przez przewód pokarmowy niemal w niezmienionej postaci. Oznacza to bezpośrednią stratę cennej energii. W praktyce długość sieczki wynosi zazwyczaj 9–11 mm. Dobrą praktyką jest większe rozdrobnienie roślin bardziej dojrzałych.
Kukurydza należy do roślin, które stosunkowo łatwo poddają się zakiszaniu dzięki dużej zawartości cukrów. Nie oznacza to jednak, że proces zawsze przebiega prawidłowo. Żeby mieć nad nim większą kontrolę warto zastosować zakiszacze. Zawarte w nich mikroorganizmy szybko rozpoczynają fermentację, skutecznie obniżają pH i ograniczają rozwój bakterii gnilnych, drożdży oraz pleśni. Efektem ich zastosowania jest kiszonka o przyjemnym, lekko kwaskowym zapachu, wysokiej smakowitości oraz dobrej stabilności po otwarciu silosu. Najważniejszym warunkiem prawidłowego zakiszania jest całkowite odcięcie dostępu powietrza. Dlatego materiał powinien być rozkładany cienkimi warstwami i systematycznie ugniatany. Po zakończeniu napełniania silosu nie powinno się zwlekać z jego przykryciem. Najlepszą ochronę zapewnia zastosowanie dwóch warstw folii. Cienka folia podkładowa dokładnie dopasowuje się do powierzchni kiszonki i odcina jej kontakt z powietrzem. Następnie nakłada się grubszą folię zabezpieczającą przed uszkodzeniami mechanicznymi oraz wpływem opadów i promieniowania słonecznego. Całość należy dokładnie obciążyć, aby folia szczelnie przylegała do kiszonki.
Wysokiej jakości kiszonka z kukurydzy nie jest dziełem przypadku. To rezultat odpowiednio dobranej odmiany, właściwego terminu zbioru, precyzyjnego rozdrobnienia roślin, skutecznego zagęszczenia materiału oraz szczelnego zabezpieczenia silosu. Każdy z tych elementów wpływa na przebieg fermentacji i decyduje o tym, ile energii oraz składników pokarmowych ostatecznie trafi do dawki żywieniowej. Im większa dbałość o szczegóły na etapie przygotowania i przechowywania, tym lepsza jakość paszy oraz wyższa wydajność i zdrowotność stada.
Anna Rogowska, Wielkopolska Izba Rolnicza
